На преминот од XI кон XII век точно се разграничувало као два засебни света поимот за граница на Христијанството од растечкиот ислам.

Пострадале за Христа Господа во времето на Јулијан богоотстапникот, а во местото Мероса Фригиска.

И покрај тешките пљачки, разорувања и походи на разни народи, гладните години, чуми и напаствија кои оставиле трага на животот во Македонија, се чини дека ништо така разорно не влијаело како замјотресот од 518 година.

Асемановото евангелие претставува старомакедонски глаголски споменик од XI век пишувано во Македонија.

Врз основ на Турските архиви повеќе историчари од Балканот, потврдуваат дека Мариово во XVI XVII век уживало извесна “земска автономија” со “земски кметови”